Azərbaycanda doğulan uşaqların sayı 1950-ci ildən bəri ən aşağı həddə enib, 10 ildə azalma 42 faizdir

Dövlət Statistika Komitəsinin rəqəmlərinə görə, 2025-ci ildə Azərbaycanda 95 875 uşaq doğulub. Bu, 1950-ci ildən bəri ən aşağı illik göstəricidir: 2015-ci ildə 166 210 uşaq doğulmuşdu. Azalma bu il də davam edir, yanvar-avqust aylarında 56 404 uşaq dünyaya gəlib.

JAMnews-un təhlilinə görə, azalmanın iki ayrı səbəbi var. Birincisi, 1990-cı illərin müharibə və böhran dövründə doğulan az saylı nəsil indi valideynlik yaşındadır: 20-29 yaşlıların sayı on ildə təxminən 27 faiz azalıb. Bu dalğa dəyişə bilər, çünki 15-19 yaşlılar (817 min) 20-24 yaşlılardan (672 min) xeyli çoxdur. İkincisi isə dalğa ilə izah olunmur: valideynlik yaşında olanların özləri də daha az uşaq doğur. Şəhərdə bir qadına 1,2, kənddə 1,6 uşaq düşür, nəslin özünü əvəzləməsi üçün isə adətən 2,1 uşaq lazım sayılır.

Vəziyyətin nə qədər ciddi olduğu mübahisəlidir. Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Bahar Muradova azalmanı daha çox düşüncə tərzi ilə bağlayır və ölkənin kritik həddə çatmayacağına inandığını deyir. İqtisadçı Natiq Cəfərli isə "məmləkət demoqrafik fəlakətə doğru gedir" fikrindədir, səbəb kimi mənzillərin bahalığını və reproduktiv yaşda gənclərin köçünü göstərir. Rəsmi cədvəldə 2025-ci ildə ölkədən daimi yaşamaq üçün cəmi 2 min nəfərin getdiyi yazılıb, amma bu cədvəl yalnız daimi yaşamaq üçün qeydə alınanları göstərir.

Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun məlumatına görə, işləməyən ana uşağın doğulmasına görə birdəfəlik 600 manat alır, məzuniyyətdə olan işləyən valideynin aylıq müavinəti isə 44 manatdır. 2027-ci il büdcə layihəsində birdəfəlik müavinətin 1500 manata qaldırılması göstərilib, nazirlik isə yayılan məbləğlərin yekun olmadığını bildirib.

Bütün uşaqlara verilən aylıq uşaq pulu yoxdur. Sosioloq Üzeyir Şəfiyevin sözlərinə görə, bu ödəniş 2006-cı ildə ünvanlı sosial yardım tətbiq olunandan sonra ləğv edilib. Deputat Günay Ağamalı uşaq pulunun valideynlərdə tənbəllik yarada biləcəyini deyib, ekspert İlqar Hüseynli isə bunu əsassız sayır. Hökumət ödənişin bərpası barədə hələlik açıqlama verməyib.

Təsir məktəblərə də çatır. Milli Məclis sədrinin birinci müavini Əli Əhmədov martda parlamentdə bildirib ki, 2015-ci ildə 1,5-1,6 milyon olan şagird sayı bu tempdə bir neçə ilə 1 milyona enə bilər və bu, təxminən 50 min müəllimin işini riskə atır.