Konstitusiya Günü: 1995-ci il Konstitusiyası 14 ildə üç dəfə dəyişdirilib, 76 maddəyə düzəliş edilib
Konstitusiya Məhkəməsinin binası, Bakı. Foto: Samral, CC BY-SA 4.0, Wikimedia CommonsAzərbaycanda noyabrın 12-si Konstitusiya Günü kimi qeyd olunur: 1995-ci ilin bu günü müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyası referendumla qəbul edilib. 2002-2016-cı illərdə keçirilən üç referendumda Konstitusiyanın 76 maddəsinə dəyişiklik edilib, 6 yeni maddə əlavə olunub. Dəyişdirilən maddələrin 56-sı fərqli maddələrdir, bəzi maddələrə bir neçə dəfə düzəliş edilib.
“Meydan TV” bu dəyişiklikləri təhlil edərək yazır ki, onların hamısı bu və ya digər şəkildə prezidentlik institutunu və ailə hakimiyyətini möhkəmləndirməyə xidmət edib.
1991-ci ildə müstəqillik elan olunsa da, 1995-ci ilə qədər ölkədə 1978-ci il Azərbaycan SSR Konstitusiyası qüvvədə qalıb. Heydər Əliyev 1993-cü ildə hakimiyyətə gəldikdən sonra yaradılan Konstitusiya komissiyasına müxalifətdən heç kim daxil edilməyib. Mərkəzi Seçki Komissiyası 1995-ci il referendumunda seçicilərin 91,9 faizinin yeni Konstitusiyanın lehinə səs verdiyini açıqlayıb. ATƏT-in hesabatında isə referendumun azad və ədalətli keçmədiyi, pozuntular olduğu bildirilib.
2002-ci il referendumunda 24 maddə dəyişdirilib. Bundan sonra prezident vəzifəsini icra edə bilmədikdə səlahiyyətləri Milli Məclisin sədrinə yox, Baş nazirə keçməyə başlayıb. O vaxt Heydər Əliyevin səhhətində problemlər var idi, 2003-cü ildə İlham Əliyev Baş nazir təyin olunub. Həmin referendumla parlament seçkilərində proporsional sistem ləğv edilib, prezident seçkisində qalib gəlmək üçün lazım olan səs həddi 2/3-dən 50 faizə endirilib.
2009-cu ildə prezidentin iki dəfədən artıq seçilməsinə qoyulan məhdudiyyət aradan qaldırılıb. 2016-cı il referendumu ilə prezidentin səlahiyyət müddəti 5 ildən 7 ilə çıxarılıb, birinci vitse-prezident vəzifəsi yaradılıb və prezidentin səlahiyyətləri lazım gələrsə ona keçməyə başlayıb. Bir il keçmədən Mehriban Əliyeva birinci vitse-prezident təyin olunub. Həmin dəyişikliklərlə prezidentə Milli Məclisi buraxmaq səlahiyyəti də verilib.
“Meydan TV” qeyd edir ki, Konstitusiya fikir, söz və vicdan azadlığını, seçmək və seçilmək hüququnu qoruyur, amma bu müddəalar həyatda tətbiq olunmur. “Sərhədsiz Reportyorlar” media azadlığı təşkilatının 2026-cı il indeksində Azərbaycan 180 ölkə arasında 171-ci yerdədir.


